Нигяр Велиева (ред.) Азербайджанско-англо-русский фразеологический словарь - файл n1.docx

приобрести
Нигяр Велиева (ред.) Азербайджанско-англо-русский фразеологический словарь
скачать (2493.6 kb.)
Доступные файлы (1):
n1.docx2494kb.18.09.2012 09:23скачать

n1.docx

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   55
N İ G A R   V Ə L İ Y E V A

AZƏRBAYCANCA – İNGİLİSCƏ-RUSCA

FRAZEOLOJİ   LЬĞƏT

Azərbaycan Dillər Universiteti tərəfindən Elmi Şurasının 26 aprel 2006-cı il tarixli 4 saylı iclasının protokolu ilə təsdiq edilmişdir.

Bakı –  2006

Azərbaycanca - İngiliscə - Rusca frazeoloji lьğət əsaslı nəşrdir.

Lьğətə təxminən 60 000 - dən artıq sцz və ifadə daxil edilmişdir.

Ьmumi 7.000 sцz və 53.000 ifadə vardır.

Azərbaycan dilində: 15450 ifadə.

İngilis dilində: 26000 ifadə.

Rus dilində: 19000 ifadə.

Cəmi 406.583 sцz, sцz birləşməsi və cьmlə şəklində

frazeoloji vahidlər daxil edilmişdir.

Baş redaktor:                    AMEA-nın mьxbir ьzvь,

                                                           fil.elm.doktoru, prof. N.Q.Cəfərov

Nigar Зingiz qızı Vəliyeva. Azərbaycanca - ingiliscə - rusca frazeoloji lьğət.

Bakı, “Nurlan”, 2006. – 460  səh.

Lьğət ali məktəb tələbələri, mьəllimlər, aspirantlar, tərcьməзilər, jurnalistlər, diplomatlar, informasiya işзiləri və digər iş adamları, ьmumiyyətlə, ingilis dilini mьkəmməl цyrənmək istəyən geniş oxucu kьtləsi ьзьn nəzərdə tutulmuşdur. 

© “Dil ve edebiyyat” 2006


ЦN   SЦZ


 

“Gənclərimiz nə qədər зox dil bilsələr, bir o qədər zəngin dьnyagцrьşə malik olacaqlar. Bu, mьasir dьnyanın tələbidir.”

Bu sцzlər dilini, vətənini, millətini onun bьtьn maddi mədəni dəyərlərini sevməkdə hamıya nьmunə olan, əbədi ьmummilli liderimiz H.Ə.Əliyevə məxsusdur.

Son illərdə Azərbaycan dili xalqımızın əbədi lideri H.Əliyevin səyi nəticəsində beynəlxalq mьnasibətlər sistemində rəsmi dцvlət dili kimi bцyьk nьfuz qazanmışdır. Azərbaycan dilinin nьfuzlu təşkilatlarda işlənməsinə bцyьk səlahiyyət verilməsi gцrkəmli dцvlət başзısının зoxillik gərgin fəaliyyətinin  təzahьrьdьr.

Azərbaycan dilinin təşəkkьl tarixi зox qədimə, miladdan əvvəlki dцvrlərə зatır. Onun bugьnkь səviyyəsi xalqımızın dьnyanın ən qədim xalqlardan biri olduğunu xəbər verir. Dil vasitəsilə xalqın gələcəyə inamı artır. Azərbaycan dilinin зoxəsrlik mədəniyyət tarixində və dil sferasında xalq mьdrikliyinin inikası olan, цz dərin və kəsərli fikir ifadə etmək gьcь ilə səciyyələnən frazeoloji vahidlər xьsusi yer tutur.

Yazılı ədəbiyyatda frazeologizmlərin qədimliyinə xalqın malik olduğu leksik sərvətin toplandığı yazılı abidələr şahidlik edir. Frazeologizmlər mьəyyən ictimai mьhitin, bu və ya başqa dцvrьn məhsulu olub, dilin daşıyıcılarının həyat və məişət şəraitinin dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq dəyişir, təkmilləşir, sabitləşir, və nəhayət, qəlblərə dьşьr, yaddaşda mцhkəm kцk salır.

Xarici dillərin tədrisi Vətənimiz ьзьn strateji əhəmiyyət kəsb edən dцvlət məsələsidir. Azərbaycan dцvləti mьstəqil siyasəti yeridərək, beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunur. Beynəlxalq səviyyədə siyasət yeritmək, ideoloji mьbarizəyə hazır olmaq, respublikamız ətrafında yaradıla bilən informasiya blokadasını aradan qaldırmaq baxımından xarici dilləri yьksək səviyyədə bilən milli kadrların hazırlığı Vətən uğrunda dцyьşlərdə silaha sarılmaq qədər vacibdir. Hər bir dildə, o cьmlədən xarici dillərdə lazımi səviyyədə danışmaqdan цtrь, dilin başqa aspektləri ilə yanaşı, onun frazeoloji tərkibini də mьkəmməl bilmək lazımdır. Qrammatika dilin tacıdır. İdeomatiklik və leksik baxımından nitq zəngindir və ifadəlilik imkanları son dərəcə genişdir.

Doğrudur, son illərdə mьxtəllif sistemli dillərin frazeoloji leksikasının araşdırılmasına diqqət artmışdır. Lakin bilavasitə irihəcmli frazeoloji lьğət tərtib olunmamışdır. İlk dəfə olaraq Azərbaycan, ingilis və rus dillərində frazeoloji vahidlər toplanmış, təsvir edilmiş, bir-birindən uzaq olan və mьxtəlif sistemli dillərə məxsus bu leksikləşmiş vahidlər sistemə salınmışdır. Azərbaycan dilinin digər dьnya dilləri ilə, o cьmlədən ingilis və rus dilləri ilə birbaşa əlaqələrinin artdığı indiki dцvrdə bu istiqamətli tədqiqatların səmərəsi və əhəmiyyəti danılmazdır.

Frazeoloji birləşmələr, atalar sцzləri və zərb məsəllərin mьxtəlif dillərdə зox zaman tam qarşılığı olmadığı ьзьn, onların цyrənilməsində  mьəyyən зətinliklər qarşıya зıxır. Bu cəhətdən hazırda iki xarici dil цyrənən tələbələr ьзьn həmin lьğətin xьsusi praktik əhəmiyyəti vardır.

AMEA-nın mьxbir ьzvь,

                                                           filologiya elmləri doktoru,

    professor   N.Q.Cəfərov.

 

 MЬƏLLİFDƏN


                       

Xalqın dili onun ruhudur və xalqın ruhu onun dilidir –

bundan da gьclь olan eynilik təsəvvьr etmək зətindir.

V.Humboldt.

İngilis və rus dilləri uzun illərdir ki, Azərbaycanın ali və orta məktəblərində tədris olunur. Bu dillərdə radio və televiziya verilişləri aparılmaqla yanaşı, mьxtəlif səpkili monoqrafiyalar və vəsaitlər зap olunur. Son zamanlar ingilis dilinə respublikamızda ehtiyac və maraq gьclənmişdir. Bu da Azərbaycan respublikasının dцvlət mьstəqilliyi qazanması ilə əlaqədardır. Mьstəqil  dцvlət kimi, onun qarşısında  xarici dцvlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla birbaşa ьnsiyyətdə olmaq, onlarla mьxtəlif xarakterli ticarət, iqtisadi və diplomatik əlaqə saxlamaq və xalq mənafeyinə uyğun işlər gцrmək vəzifələri durur. Belə bir dцvrdə respublikamızda xarici dilləri, xьsusilə ingilis, rus, alman, fransız və s. dillərini mьkəmməl bilən, ingilisdilli hər hansı bir цlkə və ya цlkə daxilindəki əyalətlərdə dilin işlənmə цzьnəməxsusluğundan incəlikləri ilə baş зıxarmağı bacaran mьtəxəssislərə, diplomatlara və digər iş adamlarına, informasiya işзiləri və jurnalistlərə bцyьk ehtiyac duyulmaqdadır. Bu baxımdan ingilis və rus dilləri цlkəmizdə yalnız xarici dil kimi deyil, diplomatiya dili, siyasət dili, işgьzar əlaqələr dili kimi цyrənilməlidir. Həmin məqsədə зatmaq ьзьn mьxtəlif sistemli dillərdə frazeoloji birləşmələrin mьqayisəli linqvistik təhlilini aparmaq vacibdir. Həmin birləşmələrin milli dillərdə verilmə prinsiplərini tədqiq edib цyrənmək lazımdır.

Hər dilin bьtьn sferalarında xalqın mənəvi həyatı və tarixi əks olunur. Nəsillər dəyişir, bir-birini əvəz edir, lakin hər nəslin həyat dərsləri dil vasitəsilə gələcək nəslə irs olaraq qalır. Xalqın mənəvi həyatının bьtьn izləri ana dilində mьhafizə olunur. Hər bir dili uzun əsrlər boyu xalq yaratmış, inkişaf etdirmiş və nəsildən nəslə зatdırmışdır. Dil xalqın keзmişini, bu gьnьnь və gələcəyini canlı şəkildə birləşdirən vasitədir.

Hazırda ana dilimiz digər rəsmi və tanınmış dцvlət dilləri ilə yanaşı işlənir, dьnya xalqları arasında tanınır. Bu cəhət Azərbaycan dilinin xarici dillərlə mьqayisəli şəkildə tədqiqi ьзьn mьəyyən stimul yaradır, mьxtəlif sistemli dillər arasındakı ьmumi və fərqli cəhətlərin mьəyyənləşdirilməsi ьзьn geniş imkanlar aзır. 

XX əsrin sonu, XXI əsrin əvvəllərində  dьnyanın dil mənzərəsinə nəzər salsaq, gцrərik ki, mьasir dillər arasında  ən geniş yayılan dil ingilis dilidir. İngilis dili, eyni zamanda, dьnyanın bir зox цlkələrinin (Bцyьk Britaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Puerto Rika və başqalarının) dцvlət dilidir.  Yaponiya, Filippin, Зin, Hindistan, Cənubi Afrika və s. цlkələr də цz dilləri ilə yanaşı,  ingilis dilindən də istifadə edir. İngilis dili Amerika qitəsində yaşayan ьз yьz milyondan artıq əhalinin əsas dilidir. İngiltərə, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiyada ana dili səviyyəsindədir. İngilis dili, eyni zamanda, beynəlxalq miqyasda keзirilən konfrans, simpozium, seminarlar dili olmaqla, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatında işlədilən rəsmi dildir. Dьnyanın elə bir цlkəsi tapılmaz ki, orada ingilis dilini цyrənməsinlər. Bu цlkələri bir-birindən yьzlərlə kilometrlik məsafə, hətta qitələr, okeanlar ayırır. İngilis dilində danışan цlkələrin vətəndaşları başqa-başqa millətlərə, irqlərə mənsub  olduğundan onlar dildən istifadə edərkən fonetik  və qrafik cəhətdən sцzləri mьxtəlif cьr tələffьz edir və mьxtəlif şəkildə yazırlar, hətta cьmlələrə, ifadələrə də mьdaxilə edirlər. Hər bir цlkənin, millətin  və irqin tarixi inkişafından, sosial iqtisadi vəziyyətindən, coğrafi mцvqe, təsərrьfatı, məişəti və həyata baxışının xьsusiyyətindən, milli adət-ənənəsindən, fizioloji keyfiyyətlərindən irəli gələn cəhətlər dildə bu və ya başqa  şəkildə цzьnь gцstərir. Bьtьn bunlar dilin зevikliyi, mьtəhərrikliyi və s. ingilis dilində mьxtəlif ifadə və birləşmələrin yaranmasına səbəb olur. Bu cьr məcazi ifadə və birləşmələrin yaranmasının yol və ьsulları hazırda ingilis dilşьnaslarının da məşğul olduğu vacib məsələlərdəndir.

Xalq şьuru, xalq həyatı ilə yoğrulmuş, dцvrlərin sьzgəcindən sьzьlьb gələn, bьllurlaşmış fikirlər toplusu olan frazeologizmlər, atalar sцzь və zərb məsəllərin semantik inkişafı nəzərə alınmasa, onları bəzən başa dьşmək, şərh etmək зətinlik tцrədər.  

Frazeologizm, atalar sцzь və zərb-məsəllərdə xalqın həyat tərzi, adət-ənənələrinin izləri, sevinci və kədəri, məhəbbət və nifrəti, dьzlьyь, qeyri-reallığı yaşayır, xalqın obrazlı təfəkkьrьnьn, milli ruhunun ictimai-siyasi və fəlsəfi fikrinin sinkretik formasını цzьndə əks etdirir. Məhz buna gцrə də bunlar milli ruhlu, milli səciyyəli sintaktik vahidlər sayılır. Bu vahidlərin mənası dərin, forması yığcam və gцzəldir. Bunlar xalqın əsrlər boyu yaratdığı tьkənməz mənəvi sərvətidir. Bunlarda sцzlərin dьzьlьşьndə bir məna uyarlığı, səlislik, ahəngdarlıq, musiqilik, ifadəlilik vardır. 

Mьasir ingilis, Azərbaycan və rus dillərində frazeoloji birləşmələrin mьqayisəli araşdırılması bir neзə cəhətdən əhəmiyyətlidir. Əvvəla, mьxtəlif sistemli dillərdə frazeoloji birləşmələrin yaranması prosesinin araşdırılması dillərin həmin istiqamətdəki qanunuyğunluqlarını mьəyyənləşdirməyə imkan verir. İkinci, belə birləşmələrin tədqiqi dilin və onun leksik sisteminin semantik inkişafı haqqında dьzgьn təsəvvьr əldə etməyə kцmək edir ki, bu da dilзilik nəzəriyyəsi baxımından həmişə maraq doğurur.      

Frazeoloji birləşmələrin daxili məna quruluşunun və xarici strukturunun, onların ayrı-ayrı dillərdə yeri və mцvqeyinin aзıqlanması, tərcьmə olunma imkanlarının цyrənilməsi, milli və beynəlmiləl mahiyyətinin şərhi, onların işlənmə xьsusiyyətlərinin və istifadə olunma sahələrinin təhlili həm nəzəri, həm də praktik cəhətdən aktuallıq kəsb edir.

Azərbaycan Respublikası dьnya dцvlətləri ilə iqtisadi, siyasi, elmi-mədəni əlaqələrini genişləndirir. Hər bir sahədə, xьsusən ordu quruculuğumuzun inkişafında xarici dillərə, ələlxьsus ingilis dilinə bцyьk ehtiyac duyulur.

Frazeologiya – mьəyyən dildəki frazeoloji vahidlərin emosional və ekspressiv səciyyəli sabit sцz birləşmələrinin məcmusu; frazeoloji birləşmələrin struktur – semantik xьsusiyyətlərini mьasir və tarixi baxımdan цyrənən dilзilik bəhsidir. Dilзilik şцbəsi kimi frazeologiya sovet elmində XX əsrin 50-ci illərində inkişaf etməyə başlamışdır.

Frazeoloji birləşmələr xalqın həyat və məişəti, adət və ənənələri, əxlaqi gцrьşləri ilə bağlı yaranır. Frazeoloji vahidlər dilin yaradıcısı və daşıyıcısı olan xalq tərəfindən yaradılır, yeni frazeoloji vahidlərin formalaşması ьзьn mənbə rolunu oynadıqda hətta dilin əsas lьğət fonduna daxil olur. Frazeoloji ifadələrdə sцzlər ьzvi surətdə birləşərək, vahid bir məfhum ifadə edən monolit birləşməyə зevrilir. Frazeoloji birləşmələr milli səciyyəsi ilə fərqlənir və başqa dilə eyni ilə tərcьmə edilə bilmir; belə hallarda bu və ya digər frazeoloji birləşmənin mьqabil dildəki ekvivalentini tapmaq lazım qəlir.

İnsan nitqini frazeoloji birləşmələr, atalar sцzləri və zərb məsəllərsiz təsəvvьr etmək зətindir. Odur ki, min illərin sınağından keзib gələn frazeoloji birləşmələr, atalar sцzləri və məsəllər bu gьn də fikrin təbii və obrazlı ifadəsində mьhьm rola malikdir. Frazeoloji birləşmələr, atalar sцzləri və zərb məsəllər xarici dilləri daha yaxşı цyrənmək istəyən hər bir kəs ьзьn xьsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Tədqiqatın nəzəri əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, ilk dəfə olaraq ingilis, Azərbaycan və rus dillərində frazeoloji birləşmələr toplanmış, sistemə salınmış, təsvir edilmiş, bir-birindən uzaq olan və mьxtəlif sistemli dillərə məxsus belə leksikləşmiş vahidlər tipoloji-linqvistik cəhətdən təhlil edilmiş, ьmumi və fərqli əlamətlər aşkara зıxarılmışdır.

Təqdim olunmuş lьğətdən həm xьsusi, həm də ьmumi dilзilikdə, eləcə də mьqayisəli (qarşılaşdırma) istiqamətdə aparılan tədqiqatlarda istifadə edilə bilər. Həmin lьğətdən mьvafiq praktik və nəzəri seminarlarda, leksikologiyanın xьsusi kurslarında, tərcьmə nəzəriyyəsində, mьqayisəli tipologiya fənnində, başqa leksikoqrafik tədqiqatlarda, lьğətlərin hazırlanmasında, tərtibində, azərbaycandilli auditoriyada ingilis və rus dillərinin tədrisində, tələbələrlə və dilзi aspirantlarla auditoriyadan kənar təlim prosesində gərəkli material rolunu oynaya bilər. Bu lьğət, ьmumiyyətlə, frazeologiyayaratma və frazeologiyadan istifadə nəzəriyyəsinin inkişafı ьзьn qiymətlidir.

Frazeoloji birləşmələrin yaranmasının əsas mənbələrin tədqiqini apararkən, belə nəticəyə gəlmək olar ki, frazeologizmlər: insanın daxili - mənəvi aləmini, mədəniyyətini, əmək fəaliyyəti sahələrini inikas etdirən ifadələrin yeni məna kəsb etmə prosesini tarixi faktlar əsasında gerзəkləşdirir. Frazeoloji birləşmələrin linqvistik cəhətdən təhlili frazeologiyanın formalaşma və inkişafının mьhitdən, insanların maddi və mənəvi həyatından asılı olduğunu əyani şəkildə nьmayiş etdirir.

Oxuculara təqdim olunan Azərbaycanca - ingiliscə - rusca frazeoloji lьğət frazeoloji sцz birləşmələr, frazeoloji (sabit) ifadələr, frazeoloji ibarələr, habelə atalar sцzləri və məsəllər əsasında tərtib olunmuşdur.

Azərbaycanca - ingiliscə - rusca frazeoloji lьğətinin səciyyəvi cəhətlərinin izahına keзməzdən əvvəl, ьmumiyyətlə, frazeoloji lьğətlərinin bəzi linqvistik xьsusiyyətlərini nəzərdən keзirək.

Frazeoloji birləşmələrin bir dildən digər dilə зevirilməsi onun kьtləviləşməsinə, mənaca beynəlxalq əhəmiyyət kəsb etməsinə səbəb olur. Lьğətdə həmin vahidlərin tərcьmə və ya kalka edilməsi əsas iki məqsədlə bağlı gцstərilmişdir: frazeoloji vahidin ekvivalentinin tapılması; orijinaldakı fikrin, ruhun ekzotikliyini saxlamaq.

Tədqiqat prosesində aydın oldu ki, mьxtəlifsistemli dillərdə frazeoloji paralellik mцvcuddur. Mьxtəlif dillərdə sцzlərin analoji dəyişkən birləşmələrinin eyni cьr yenidən mənalandırılması ayrı-ayrılıqda, yaxud birgə, toplu halında metaforik, metonomik kцзьrmə və obrazlı mьqayisə xətti ьzrə baş verir. 

Mцvcud frazeoloji lьğətləri həcminə gцrə bir-birindən зox fərqlənirlər: mindən iyirmi beş minə qədər və daha зox frazeoloji vahidləri əhatə edən frazeoloji lьğətləri məlumdur. Məsələn, “Azərbaycanca – ingiliscə, ingiliscə - Azərbaycanca mьxtəsər frazeoloji lьğət”, (tərtib edənləri: X.Əhmədova, İ.Rəhimov), 1962, “Англо-русский фразеологический словарь”, 25000, 1967, “Rusca - Azərbaycanca frazeologiya lьğəti”, (tərtib edən: M.T.Tağıyev), 1974,  “Azərbaycanca – rusca frazeologiya lьğəti”, (tərtib edən: Orucov Ə.Ə.), 1976, “Farsca - Azərbaycanca mьxtəsər idiomatik ifadələr lьğəti”, (tərtib edənləri: Ə.M.Şəfai, F.İ.Zьlfьqarova), 1978, “Mьxtəsər Azərbaycanca – rusca və rusca - Azərbaycanca atalar sцzь lьğəti”, (tərtib edənləri: B.Tahirbəyov, Ə.Hьseynzadə), 1983, “Англо-русский фразеологический словарь”, (tərtib edən: А.V.Кunin), 1984, “Russian – English  Dictionary of Winged Words”, 1900 words approx,  (tərtib edənləri: İ.A.Uolş, V.P.Berkov), 1984, “Краткий русско-английский фразеологический словарь”, 1000, (tərtib edənləri: V.V.Qureviз, J.A.Dozorets), 1988, “Русско-английский словарь пословиц и поговорок”, (tərtib edənləri: S.S.Kuzmin, N.L.Şadrin), 1989, “English – Russian dictionary of verbal collocations”,  (tərtib edən: R.S.Qinzburq), 1996, “Almanca – azərbaycanca – rusca frazeoloji lьğəti”, (tərtib edənləri: S.Abdullayev, N.Seyidəliyev), 2004.

Təqdim olunan Azərbaycanca - ingiliscə - rusca frazeoloji lьğətin həcmi tərtibзi tərəfindən qeydə alınmış 60000-dən artıq frazeoloji vahidlərin işlənmə hallarının məcmusundan ibarətdir.

Mьxtəlif sistemli dillərdə frazeoloji vahidlərin liqvistik təhlili zamanı funksional – kontekstual xьsusiyyətlərini tədqiq edərkən, belə nəticəyə gəldik ki, onlar şifahi nitqdə və yazılı kontekstdə, ьmumxalq danışıq dilində, bədii ədəbiyyatda və publisistik yazılarda işlənir, qəzet və jurnal kьtləvi məlumat vasitəsi kimi nitq fəaliyyətində mьhьm yerlərdən birini tutur və digər mətn nцvlərindən bəzi xьsusiyyətlərinə gцrə fərqlənir. Ьmumi həcmdə зap məhsullarının bцyьk bir hissəsi qəzet və jurnalların payına dьşьr. Yazılı nitqin mьhьm bir hissəsi də qəzet mətnlərində əks olunur. Qəzet təkcə kьtləvi oxucuya deyil, həm də kьtləvi mьəllifə malikdir. Bunun nəticəsində qəzet dilin daşıyıcısı olan kollektivin dilinə gьclь normalaşdırıcı təsir gцstərir, dildə mьəyyən normanın sabitləşməsinə imkan yaradır. Bundan başqa, mьəlliflər цz dillərini mьəyyən dərəcədə oxucuların gьndəlik danışıq dilinə yaxınlaşdırmağa зalışaraq, tez-tez normadan uzaqlaşır, dil vahidlərinin nitqdə qeyri-normativ, yeni istifadə formalarından faydalanırlar. Qəzet bədii mətnlərdə və normativ sorğu kitablarında qeyd olunmağa imkan tapmayan dil faktlarını və dildə baş verən bьtьn dəyişiklikləri, demək olar ki, ani qeydə almağa imkan verir. Beləliklə, qəzet mətnləri ən yeni dil məlumatları mənbəyi rolunu oynayır. Qeyd etməliyik ki, ancaq frazeoloji vahidlərin siyahısı tədqiq olunan dilin bьtьn zənginliyini saxlamağına təminat verə bilər.

Doğrudan da, bəzi dilзilər qeyd etdiyi kimi, indiyə qədər dilзilikdə “lьğət vahidi” anlayışı dəqiq mьəyyənləşdirilməmişdir. Məsələn, tьrk dillərində sцzlərin nitq hissələrinə gцrə təsnifi və sцz-formaların hər hansı bir leksemə aid edilməsi bir зox hallarda tamamilə mьbahisəli hesab olunur. Mьrəkkəb felləri quruluşlarına gцrə oxşar sцz birləşmələrindən ayırmaq ьзьn hamı tərəfindən qəbul olunmuş ьmumi qaydanın olmaması ilə əlaqədar gцstərilən konstruksiyalar komponentlər ьzrə mьstəqil yazılmış oldu. Mцtəbər standart lьğət olmadan təhlili mьmkьn olmayan frazeoloji vahidlər ьзьn də analoji qayda tətbiq olundu.

İngilis dilinin yalnız frazeoloji birləşmələrinin yox, eləcə də atalar sцzləri və zərb məsəlləri də ora aid etmişik, mьasir Azərbaycan və rus dilləri ilə mьqayisədə bir sıra əlamətlər aşkar edilib. Məsələn, biz bьtьn frazeoloji birləşmələri ьз qrupa ayırmışıq. Birinci qrupa elə frazeoloji birləşmələr aid etmişik ki, onların hər ьз dildə tam ekvivalentləri var, həm obraz, həm məna, həm də leksik tərkib cəhətdən. İkinci qrupa elə frazeoloji birləşmələr aid etmişik ki, onların obraz və leksik tərkibi bir-birindən qismən, yaxud tamamilə fərqlənən, lakin mənaca uyğun gələn. Ьзьncь qrupa isə yalnız bir dilə, ya ingilis, ya rus, ya da Azərbaycan dilinə mənsub olan, və qalan iki dildə mьvafiq qarşılığı və ya analoqu olmayan frazeoloji birləşmələridir.  

İlk təcrьbə kimi, ьзdilli frazeoloji lьğətin əhəmiyyəti зox bцyьkdьr. Onun зapı bu sahədə aparılacaq araşdırmaların daha da genişlənməsi ьзьn təkan ola bilər.

Belə bir lьğətin tərtibi olduqca зətin və mьrəkkəb bir iş idi. Bir зox gцrkəmli dilзilər belə tədqiqatların perspektivinə inanır, bu sahədə aparılacaq işlərə dəstək verir, sьni maneələr yaratmırlar. XX əsrin axırında maşın tərcьməsi dilin mьhəndis dilзiliyi metodları ilə tədqiqi istiqamətində bir зox uğurlar qazanıldı.

Lьğətin elmi redaktoru Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının mьxbir ьzvi, filologiya elmlər doktoru, professor Nizami Qulu oğlu Cəfərovdur.

Bu lьğət ingilis və rus dillərini цyrənənlərə, filoloq, diplomat və tərcьməзilərə, jurnalist və iş adamlarına, mədəniyyət işзilərinə зətinlik tцrədə bilən dil hadisələrini elmi-praktik şəkildə mьəyyənləşdirmək, bununla da onları mьəyyən şəraitdə dьşdьkləri dil зətinliyindən qurtarmağa kцmək məqsədilə yazılmışdır.  

Mьxtəlif sistemli dillərin materialları əsasında yaradılmış bu lьğətin dilзiliyin frazeologiya sahəsinə maraq dairəsinin formalaşmasında rolu bцyьkdir. 

Bu lьğət bədii dilin normalaşdırılması, eləcə də nitq mədəniyyəti məsələləri ilə əlaqədar tədqiqatlarda da bцyьk əhəmiyyət kəsb edir.

Tərtibзi lьğət haqqında rəy, təklif, arzu və tənqidi qeydlərini gцndərəcək oxuculara qabaqcadan minnətdarlığını bildirir.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   55


N İ G A R   V Ə L İ Y E V A
Учебный материал
© nashaucheba.ru
При копировании укажите ссылку.
обратиться к администрации